Shahaado Keliya Kuma Filna: Xaqiiqooyinka Qarsoon Ee Nolosha Jaamacadda

 

Bulshooyin badan ayaa weli aaminsan in jaamacaddu tahay albaabka keliya ee guusha. Ardayga marka uu dhammeeyo dugsiga sare, waxaa lagu dhiirrigeliyaa inuu jaamacad galo, shahaado qaato, dabadeedna shaqo wanaagsan helo. Aragti ahaan, tani waxay u muuqataa qorshe fudud oo cad. Laakiin marka qofku gudaha u galo nolosha jaamacadda iyo tan ka dambaysa qalin-jabinta, wuxuu ogaadaa xaqiiqo aan inta badan laga hadlin: shahaado keliya kuma filna in lagu guuleysto nolosha ama shaqada.

Khaladka ugu weyn ee ay galaan arday badan ayaa ah inay u arkaan shahaadada dhammaadka safarka, halka ay dhab ahaantii tahay bilowgiisa. Dunida maanta, loo-shaqeeyayaashu ma eegaan oo keliya magaca jaamacadda ama heerka shahaadada. Waxay sidoo kale eegaan waxa qofku qaban karo, sida uu u fikiro, sida uu ula shaqayn karo dadka kale, iyo kartida uu u leeyahay xalinta dhibaatooyinka. Sidaas darteed, qofka leh shahaado sare balse aan lahayn xirfado wax-ku-ool ah wuxuu mararka qaar ka fursad yar yahay qof leh shahaado hoose balse leh khibrad iyo karti muuqata.

Mid ka mid ah xaqiiqooyinka ugu waaweyn ee qarsoon ayaa ah in jaamacaddu aysan ku bari karin wax kasta oo aad u baahan tahay. Waxay ku siin kartaa aqoon aasaasi ah, balse inta badan ma ku barayso sida loo maareeyo waqtiga, sida loo hoggaamiyo koox, sida loo xalliyo khilaaf, ama sida loo abuuro xiriirro xirfadeed oo faa’iido leh. Xirfadahan ayaa haddana ah kuwa inta badan go’aamiya heerka guusha qofka marka uu galo suuqa shaqada.

Waxaa kale oo jirta xaqiiqo kale oo dad badan ogaadaan marka ay qalin-jabiyaan. Ardaygu wuxuu sannado badan ku qaataa diyaarinta imtixaanno, qorista cilmi-baarisyo, iyo gudashada waajibaad waxbarasho. Laakiin marka uu shaqo raadinayo, waxaa laga yaabaa in loo weydiiyo khibrad aanu weligiis helin. Tani waa sababta ay muhiim u tahay in ardaygu uusan ku ekaan fasalka oo keliya, balse uu ka qaybqaato tababarrada, mutadawacnimada, iyo hawlaha bulshada ee kobcinaya khibraddiisa.

Dhanka kale, nolosha jaamacaddu waa meel qofku ku dhiso shakhsiyaddiisa. Dad badan waxay xoogga saaraan darajooyinka, iyagoo hilmaama in sumcadda wanaagsan, akhlaaqda, iyo hab-dhaqanka xirfadeed ay yihiin hanti ka sii waarta shahaado kasta. Qofka dadka si wanaagsan ula dhaqma, masuuliyad qaata, oo lagu kalsoonaan karo wuxuu helaa fursado badan oo aysan shahaadooyinka keliya siin karin.

Sidoo kale, jaamacaddu waa goob lagu barto qiimaha waqtiga. Ardayga fahma sida loo qorsheeyo maalintiisa, loo dejiyo mudnaantiisa, loogana fogaado dib-u-dhigista wuxuu helaa faa’iido ka baxsan waxbarashada. Xirfadda maamulka waqtigu waa mid qofka la socota inta noloshiisa ka dhiman, waxayna saameyn ku leedahay wax kasta oo uu qabto.

Mid ka mid ah casharrada ugu qaalisan ee jaamacaddu bixiso waa xiriirrada dadka. Saaxiibbada, macallimiinta, iyo dadka aad la kulanto sannadaha jaamacadda waxay noqon karaan kuwo albaabo badan kuu fura mustaqbalka. Mararka qaarkood fursadda ugu weyn ee shaqo ama ganacsi kama timaaddo warqad shahaado, balse waxay ka timaaddaa xiriir wanaagsan oo aad sannado ka hor dhistay.

Xaqiiqda kale ee aan si badan looga hadlin ayaa ah in waxbarashadu aysan ku dhammaan qalin-jabinta. Dunidu si joogto ah ayay isu beddelaysaa. Xirfadaha maanta la raadinayo waxaa laga yaabaa inay dhowr sano gudahood is beddelaan. Sidaa darteed, qofka guulaysta ma aha kan haysta shahaadada ugu badan, balse waa kan sii wada barashada iyo horumarinta naftiisa inta uu nool yahay.

Ugu dambayn, shahaadadu waa muhiim, waana furaha albaabo badan. Hase yeeshee, ma aha albaabka oo dhan. Guusha dhabta ahi waxay ka dhalataa isku darka aqoonta, xirfadaha, khibradda, akhlaaqda wanaagsan, iyo kartida uu qofku ugu diyaarsan yahay inuu si joogto ah isu horumariyo. Qofka fahma xaqiiqadan inta uu jaamacadda ku jiro wuxuu ka faa’iidaysan karaa sannadahaas si ka badan qofka u arka jaamacadda meel lagu helo warqad qalin-jabin oo keliya.

Shahaadadu waxay kuu sheegaysaa waxaad baratay, laakiin xirfadahaaga, dabeecaddaada, iyo ficilladaada ayaa dadka tusaya waxaad awooddo inaad qabato.

Nadiira Abdirisak Jama

Kursigii Aabbahay, Xusuustaydii Maanta

 

Waxaan fadhiyaa kursi yar oo yaalla  maqaayada Green House Coffee  qardho  koob bun kulul ahna hortayda ayuu yaallaa. Hawada waxaa ku jira udgoonka qaxwaha cusub, codad hoose oo dad sheekeysanaya, iyo dhaqaaqa nolol socota. Laakiin aniga, meel kale ayaan maskax ahaan joogaa—meel lix sano ka hor ah.

Halkaan aan maanta fadhiyaa… waa isla halkii uu aabbahay fadhiisan jiray.

Lix sano ka hor, kursigan wuxuu ahaa mid uu fariisan jirey mulkiilaha maqaayad Aabbahey , 

Wuxuu si deggan ugu fariisan jiray koobkiisa bunka ahna gacanta ku hayn jiray, indhihiisuna waxay ahaayeen kuwo  meel Fog wax ka arka wax ka badan waxa muuqda. Mararka qaar wuu aamusi jiray, mararka qaarna  wuu sheekeyn jirey maadama uu ahaa nin bulsho  sheekooyin xikmad leh  

Laakiin xusuus gaar ah ayaa maanta qalbigayga ka soo kacaysa…

Waxaan xasuustaa maalintii uu furay meheradda. Waxay ahayd galab diirran. Wuxuu nagu casuumay dhammaan carruurtiisa. Waqtigaas anigu jaamacadda ayaan ka soo baxay—farxad gaar ah ayaan qabay, isaguna wuu iga sii faraxsanaa.

Wuxuu yiri: “Kaalay arag meeshaan aan soo kordhiyey.”

Markaan halkaas nimid, indhihiisa waxaa ka muuqday iftiin—iftiin nin ku faraxsan wax uu gacantiisa ku dhisay. Waxaan wada fariisanay kuraas dhexda taalay, cabitaan ayaan cabnay, jawiguna wuxuu ahaa mid deggan oo farxad leh.

Markaas ayuu igu yiri:
“Nadiira, ka warran aabbe meesha?”

Wuxuu i eegayay jawaabtayda si rajo leh, qalbigiisana waxaa ka buuxay farxad—farxadda ganacsigiisa cusub iyo rajada ah in carruurtiisu ay maalin uun fikrado ku kordhiyaan, isla markaana sii wadaan waxa uu bilaabay.

Aniguna si qalbi furan ayaan ugu iri:
“Aabbe, waad ku fara yareystay  ganacsigan cusub. Alle ha ino barakeeyo. Waxaan hubaa inaad tahay nin shacab badan oo saaxiibada iyo ehelkuba kuu aad u roontahey iyagaa ku camiri doona oo iman doona ganacsigaaga cusub.” Markaan erayadaas iri, wejigiisa waxaa ka soo baxay qosol yar oo deggan—dhoollacaddeyn uu ku muujinayay farxad iyo qanacsanaan. Ma ahayn nin Aamus  badan, laakiin maalintaas si cad ayuu u muujiyay dareenkiisa.

Weyna  dhacday—meheraddiisuna way camirantay. Saaxiibbadiisii hore ee uu aqoon jiray ilaa maanta way yimaadaan, xitaa ka dib markii aabbahay geeriyooday lix sano ka hor.

 Maaha oo kaliya maherada ee  ganacsi kasta oo  Aabbe noga tegay wey naga adeegtaan allaha ka abaal mariyo , waa inta qof saxibkiisi wanagsana usameen laha .

Maanta…

Aniga ayaa fadhiya isla meeshaas. Kursigaas weli wuu yaallaa. Qaxwaha weli waa la cabayaa. Dad cusub ayaa imanaya, kuwo kalena way baxayaan.

Laakiin isaga… ma joogo. 😢

Haddana, si run ah haddii aan u hadlo—wuu jooga.

Wuxuu ku jiraa xusuustaas yar ee galabta ah. Wuxuu ku jiraa erayadiisii. Wuxuu ku jiraa kalsoonidii uu igu qabay. Wuxuu ku jiraa dareenka aan maanta ku fadhiyo kursigan.

Waqtigu wuu socdaa, wax walbana wuu beddelaa. Lix sano waxay u muuqdaan sidii hal daqiiqo oo qalbiga ku xardhan. Meelihii uu joogay, maanta annaga ayaa joogna. Meelihii uu ka hadlay, maanta annaga ayaa ka sheekeyna.

Waxaan hoos u eegaa koobka bunka… uumigiisu wuu kacayaa, sida waqtiga oo kale—kor u kaca, dabadeedna si tartiib ah ayuu u baaba’ayaa.

Laakiin xusuusta maalintaas…
maalintii uu nagu yiri “Kaalay arag meeshaan aan soo kordhiyey”…
iyo farxaddii indhihiisa ka muuqatay…

taasi ma baaba’do.

Maanta, aniga ayaa kursiga fadhiya.
Laakiin qalbigayga… weli isaga ayaa halkaas jooga.

Nadiira Abdirisak Jama

Educated – Soo Koobid, Dulucda iyo Falanqaynta Buugga Tara Westover

 

Buugga xusuus-qorka ah ee Educated ee ay qortay Tara Westover wuxuu ka warramayaa safarkeeda cajiibka ah ee ay kaga soo gudubtay nolol adag oo ay ku kortay qoys go’doonsan oo ku nool miyiga Idaho, ilaa ay ka gaartay heer ay ka qaadato shahaadada PhD ee University of Cambridge. Buuggu waa sheeko daacad ah oo muujinaysa qiimaha jireed iyo maskaxeed ee ay ku bixisay sidii ay uga bixi lahayd xayndaabkii qoyskeeda si ay u hesho aqoonsigeeda iyo xaqiiqadeeda gaarka ah.

Qaybta 1-aad: Buurta iyo Goobta Biraha Duugga ah (Carruurnimada Idaho)

Tara waxay ku dhalatay Buck’s Peak, oo ah buur ku taal Idaho, waxaana koriyey waalidiin aad u aaminsan fikrado adag oo ka fog bulshada. Aabaheed Gene wuxuu lahaa goob lagu ururiyo biraha duugga ah, wuxuuna si joogto ah ugu diyaar garoobi jiray waxa uu ugu yeeri jiray “Maalmaha Masiibada”. Wuxuu aad uga shakisanaa dowladda, iskuullada dadweynaha, iyo adeegyada caafimaadka.

Sababtaas awgeed:

• Tara waligeed ma tegin dugsi rasmi ah.
• Ma helin daryeel caafimaad xirfadeed.
• Xitaa markii shilal halis ah dhacaan, qoyska ma aadi jirin isbitaal.

Hooyadeed Faye waxay ahayd umuliso iyo daaweeye dhir dabiici ah isticmaasha, badanaana waxay taageeri jirtay aragtida adag ee ninkeeda.

Intii ay sii weynaanaysay, walaalkeed Shawn wuxuu noqday qof cabsi badan ku haya. Wuxuu kula kacay tacaddiyo jireed iyo kuwo maskaxeed, sida:

• Timo jiidid.
• Ceejin.
• Cay iyo aflagaaddo.

Waalidkooduna inta badan way iska indho tiri jireen arrimahaas.

Isbeddelka ugu weyn wuxuu yimid markii walaalkeed Tyler uu ka tagay guriga si uu jaamacad u galo. Arrintaasi waxay Tara ku dhalisay fikir ah in waxbarashadu tahay waddada keliya ee ay ku badbaadi karto.

Qaybta 2-aad: Ka Tagista Qoyska (Jaamacadda Brigham Young)

Tara waxay si qarsoodi ah u iibsatay buugaag waxbarasho, waxayna iskeed u baratay xisaabta iyo naxwaha Ingiriisiga si ay ugu gudubto imtixaanka ACT.

Markii ay 17 jir ahayd, waxay gashay Brigham Young University ee gobolka Utah.

Bilowgii waxay la kulantay jahawareer weyn, sababtoo ah aqoon badan kama aysan lahayn dunida dibadda. Mar ayaa la sheegay inay macallin weydiisay macnaha ereyga “Holocaust”, taasoo ardaydii kale ka yaabisay.

Waxay markaas ogaatay in:

• Taariikh badan aysan aqoon.
• Dhaqdhaqaaqii xuquuqda madaniga ah aysan waxba ka ogeyn.
• Sayniska aasaasiga ah ay ku liidatay.

Sidoo kale waxay la tacaalaysay:

• Saboolnimo.
• Xanuun ilko.
• Cabsi ay ka qabtay daawooyinka iyo dowladda.

Laakiin dhiirrigelinta macallimiinteeda iyo hoggaamiyeyaasha kaniisadda ayaa ka caawisay inay aqbasho deeqaha waxbarasho iyo daryeel caafimaad. Waxay si degdeg ah ugu fiicnaatay waxbarashada.

Mid ka mid ah macallimiinteeda ayaa ku dhiirrigeliyey inay codsato barnaamij waxbarasho oo ay ku tagto University of Cambridge, taas oo gebi ahaanba beddeshay jihada nolosheeda.

Qaybta 3-aad: Cambridge, Harvard iyo Kala Fogaanshaha Qoyska

Markii Tara gaartay Cambridge, waxay ogaatay inay awood u leedahay cilmi-baaris heer sare ah. Waxay heshay deeqda caanka ah ee Gates Cambridge Scholarship, taasoo u sahashay inay sii waddo PhD-deeda.

Dhanka kale, dhibaatooyinka qoysku way sii xoogaysteen.

Tacaddiyadii Shawn uu ku hayay xaaskiisa cusub ayaa Tara ku qanciyey inay waalidkeed kala hadasho wixii dhacay sannadihii hore.

Waxay rajaynaysay:

• In la rumaysto.
• In la difaaco.
• In xaqiiqada la qirto.

Laakiin taa beddelkeeda:

• Waalidkeed waxay la safteen Shawn.
• Waxay ku eedeeyeen Tara inay khaldan tahay.
• Waxay ku andacoodeen in dunida dibaddu ay saameyn xun ku yeelatay.

Markii aabaheed booqday isagoo doonaya inuu u sameeyo “barako diimeed” si uu uga saaro waxa uu u arkayay shar, Tara way diidday.

Halkaas ayuu ka dhacay kala go’ii ugu dambeeyey ee qoyska.

Tara waxay la kulantay niyad-jab iyo culays nafsiyeed oo xooggan, laakiin ugu dambayntii waxay dhammaysatay PhD-deedii waxayna aqbashay xaqiiqda ah in badbaadadeedu ku xirnayd inay ka fogaato xubnaha qoyska ee taageerayay tacaddiyada.

Buuggu wuxuu ku dhammaanayaa Tara oo nabad ku heshay aqoonsigeeda cusub, inkastoo ay bixisay qiime aad u culus si ay u hesho waxbarasho iyo xorriyad.

Dulucyada Ugu Muhiimsan ee Buugga

1. Awoodda Waxbarashada

Waxbarashadu waxay Tara siisay awood ay ku fahanto dunida, ku dhisto fikir madaxbannaan, ugana baxdo xaalad adag.

2. Aqoonsiga Qofka

Buuggu wuxuu muujinayaa sida qofku u samaysan karo aqoonsi cusub marka uu ka gudbo xuduudaha lagu soo koriyey.

3. Qoyska iyo Daacadnimada

Tara waxay la kulantay doorasho adag oo u dhaxaysa daacadnimada qoyska iyo ilaalinta nafteeda.

4. Tacaddiga iyo Aamusnaanta

Buuggu wuxuu iftiiminayaa sida tacaddiyada qoysku mararka qaar u qarsoomaan marka dadka ku dhow ay diidaan inay qirtaan.

5. Raadinta Xaqiiqada

Sheekadu waxay muujinaysaa in mararka qaar helitaanka runta iyo xorriyaddu ay u baahan tahay geesinimo weyn iyo allabari culus.

Gunaanad:

Educated ma aha oo keliya sheeko ku saabsan waxbarasho; waa sheeko ku saabsan badbaado, geesinimo, aqoonsi, iyo awoodda qofku u leeyahay inuu dib u dhiso noloshiisa marka uu ka gudbo caqabadaha ugu adag.

Nadiira Abdirisak Jama 

Jimce: Hadiyadda Toddobaadka ee Muslimka

Maalinta Jimcaha: Maalinta Barakada, Cibaadada iyo Midnimada Muslimiinta

Hordhac

Diinta Islaamku waxay leedahay maalmo iyo waqtiyo uu Alle (SWT) si gaar ah u karaameeyey. Maalmahaas waxaa ugu fadli badan maalinta Jimcaha, oo loo yaqaan sayidka maalmaha. Waa maalin ay ku kulmaan Muslimiintu si ay u gutaan salaadda Jimcaha, u dhegaystaan khudbadda, una xoojiyaan xiriirka walaaltinimo iyo midnimada bulshada. Jimcuhu ma aha oo keliya maalin salaad lagu tukado, balse waa maalin qofka Muslimka ahi ku kordhin karo cibaadada, ducada, toobadda iyo camalka wanaagsan.

Qormadani waxay faahfaahin ka bixinaysaa qiimaha maalinta Jimcaha, fadligeeda, cibaadooyinka lagu dadaalo, iyo saamaynta ay ku leedahay nolosha qofka iyo bulshada.

Maalinta Jimcaha Waa Maalin Sharaf Leh

Jimcaha waa maalin Alle (SWT) siiyay fadli ka sarreeya maalmaha kale. Waa maalintii uu Alle abuuray Nabi Aadam (CS), waana maalintii la geliyey Jannada, lagana soo saaray. Sidoo kale waxaa la sheegay in Qiyaamuhu dhici doono maalin Jimce ah. Taasi waxay muujinaysaa in Jimcuhu leeyahay taariikh iyo karaamo gaar ah oo ku jirta diinta Islaamka.

Maalintani waxay sidoo kale xambaarsan tahay fariin ku saabsan dib-u-xisaabtanka nafta. Waa fursad uu qofku dib ugu eego camalkiisa, uga towbad keeno khaladaadkiisa, uguna laabto Alle qalbi daahir ah.

Salaadda Jimcaha

Salaadda Jimcuhu waa waajib saaran ragga Muslimiinta ah ee buuxiya shuruudaha waajibnimada. Waa cibaado mideysa bulshada, iyadoo dadka hodanka ah, masaakiinta, madaxda iyo shacabka ay saf qudha ku wada tukadaan. Tani waxay muujinaysaa sinnaanta Islaamka iyo in qof walba uu Alle hortiisa isku mid yahay marka laga reebo cabsida Alle iyo camalka wanaagsan.

Khudbadda Jimcaha waxay bulshada siisaa wacyigelin diini ah, akhlaaq wanaagsan iyo tilmaamo lagu hagaajinayo nolosha qofka iyo tan bulshada.

Camallada Lagu Dadaalo Maalinta Jimcaha

Waxaa habboon in qofka Muslimka ahi maalintan ku dadaalo camallo wanaagsan, waxaana ka mid ah:

• In la qubeysto oo la is nadiifiyo.
• In la xirto dhar nadiif ah oo wanaagsan.
• In la isticmaalo cadar (ragga).
• In la akhriyo Suuratul Kahf.
• In la badiyo saliga Nabi Muxammad (NNKH).
• In la tago masaajidka waqti hore.
• In si wanaagsan loo dhegaysto khudbadda.
• In la badiyo ducada, maadaama Jimcaha ay ku jirto saacad ducada la aqbalo.

Camalladan waxay kordhiyaan ajarka qofka waxayna ka dhigaan maalinta mid faa’iido badan oo ruuxi ah.

Saamaynta Jimcaha ee Bulshada

Jimcuhu wuxuu door weyn ka qaataa isku xirka bulshada Muslimiinta. Dadku waxay isugu yimaadaan masaajidda, waxay is salaamaan, is waraystaan, waxayna ogaadaan xaaladda walaalahooda Muslimiinta ah. Tani waxay xoojisaa jacaylka, wadajirka iyo iskaashiga bulshada.

Sidoo kale, khudbadaha Jimcaha waxay ka hadlaan arrimaha bulshada, akhlaaqda, caddaaladda, waxbarashada, iyo xalinta dhibaatooyinka, taas oo bulshada ka caawisa inay horumar iyo isfaham gaaraan.

Casharrada laga Baranayo Jimcaha

Maalinta Jimcuhu waxay ina baraysaa dhowr qodob oo muhiim ah:

• In la dhowro waqtiga cibaadada.
• In la ilaaliyo nadaafadda iyo quruxda.
• In la xoojiyo xiriirka bulshada.
• In la dhegaysto talada iyo waanada wanaagsan.
• In la badiyo ducada iyo xuska Alle.
• In la qiimeeyo fursadaha uu Alle ina siiyo si aan ugu dhowaanno.

Gunaanad

Gebogebadii, maalinta Jimcuhu waa hadiyad weyn oo Alle (SWT) ugu deeqay ummadda Muslimiinta. Waa maalin ay ku kulmaan cibaado, barako, cafis iyo naxariis. Qofka Muslimka ahi waa inuu ka faa’iidaystaa maalintan isagoo tukanaya salaadda Jimcaha, akhrinaya Qur’aanka, badinaya ducada iyo saliga Nabiga (NNKH), isla markaana samaynaya camallo wanaagsan.

Haddii aan si wanaagsan uga faa’iidaysanno maalinta Jimcaha, waxay noqon kartaa sabab aan ku kasbanno raallinimada Alle, horumarinta akhlaaqdeenna, iyo adkaynta midnimada bulshada. Sidaa darteed, Jimcaha waa in loo qaataa maalin cibaado, is-xisaabin iyo samafal, si aan uga mid noqonno kuwa hela fadliga iyo barakada uu Alle ku mannaystay maalintan sharafta leh.

#Nadiira Tissue