Sirta Labo-Labada: Maxaynu Dadka Kale Ugu Baahanahay?

 

Sirta Labo-Labada: Maxaynu Dadka Kale Ugu Baahanahay?

Mararka qaarkood marka aynu eegno nolosha, waxa aynu u malayn karnaa in qofku keligiis isku filnaan karo. Qofku wuxuu yeelan karaa aqoon, hanti, xirfad iyo awood uu ku maareeyo noloshiisa, laakiin marka si qoto dheer loo fiiriyo, waxaa muuqata xaqiiqo aan si fudud looga baxsan karin: bani’aadamku wuxuu ku nool yahay xiriir, iskaashi iyo is-dhexgal uu la leeyahay dadka iyo waxyaabaha ku hareeraysan.

Laga bilaabo qoyska ilaa bulshada, laga bilaabo macallinka iyo ardayga ilaa dhakhtarka iyo bukaanka, laga bilaabo beeraleyda iyo ganacsadaha ilaa injineerka iyo farsamayaqaanka—qof kastaa wuxuu leeyahay wax uu bixiyo, wuxuuna leeyahay wax uu u baahan yahay.

Marka aynu arrintan dhinaca Qur’aanka ka eegno, waxaa jira aayad si gaar ah u soo jiidanaysa fikirka qofka:

سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنۢبِتُ الْأَرْضُ وَمِنْ أَنفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ

“Waxaa nasahan Kan abuuray lammaanayaasha dhammaantood, waxa dhulku soo bixiyo, naftooda iyo waxyaabo aysan aqoon u lahayn.”

(Yaa-Siin 36:36)

Aayaddani waxay qofka ku dhiirrigelinaysaa inuu ka fikiro qaabka ay abuuristu u dhisan tahay. Qur’aanku wuxuu ina tusayaa in azwāj, oo ah lammaanayaal ama labo-labo, ay qayb ka yihiin calaamadaha abuurista Alle.

Laakiin marka aynu ka hadlayno “labo-labo”, ma aha in wax kasta si fudud loogu qasbo inay yeeshaan laba dhinac oo iska soo horjeeda. Waxa muhiimka ahi waa in aynu fahanno fikradda guud ee xiriirka, is-dhammeystirka iyo ku-tiirsanaanta ee ka dhex muuqata abuurista.

Sirta Labo-Labadu Waxay Ku Dhex Jirtaa Abuurista

Haddii aad si dhow ugu fiirsato dunida noolaha, waxaad arkaysaa xiriirro badan oo ku dhisan laba ama ka badan oo qaybaha midba midka kale la xiriiraan.

Nolosha xayawaanka iyo dhirta, taranku wuxuu leeyahay qaabab kala duwan. Noolayaal badan waxay ku tarmaan lab iyo dheddig, halka noolayaal kale ay leeyihiin habab taran oo ka duwan. Sidaa darteed, ma habboona in dhammaan noolaha lagu sheego inay leeyihiin “lab iyo dheddig” isku qaab ah.

Bakteeriyada, tusaale ahaan, waxay isticmaalaan hab loo yaqaan binary fission. Hal unug ayaa marka hore nuqul ka sameeya walxihiisa hidde-sideyaasha, gaar ahaan DNA-ga, kadibna wuxuu u kala baxaa laba unug oo cusub. Waa hab aad uga duwan taranka galmada ee dadka iyo xayawaanka.

Waxaa kale oo jira habka loo yaqaan conjugation, kaas oo laba unug oo bakteeriya ah ay isku gudbin karaan walxo hidde-side ah.

Marka qofku arrintan ka fikiro, wuxuu arki karaa sida noloshu ugu dhisan tahay xiriirro iyo nidaamyo isku xiran. Hal qayb oo keliya mararka qaarkood ma sharxi karto dhammaan geeddi-socodka.

Taasi waxay ina baraysaa cashar ka weyn sayniska laftiisa: noloshu ma aha urur waxyaabo gooni-gooni u jira; waa nidaam xiriirro badan leh.

#Xitaa Dunida Aan Noolayn Waxaa Ka Jira Is-dhexgal

Marka aynu ka gudubno noolaha oo aynu eegno dunida walxaha, waxaan arkaynaa xiriirro kale oo aad u qoto dheer.

Atomku wuxuu leeyahay nucleus ay ku jiraan protonno iyo neutronno, halka electronnadu ku jiraan hareerihiisa. Protonku wuxuu leeyahay danab koronto oo togan, electron-kuna danab taban. Is-dhexgalka koronto ee u dhexeeya qaybahan ayaa qayb muhiim ah ka ah qaab-dhismeedka atomka.

Haddaba marka qofku arko nidaamka, isku-dheelitirka iyo xiriirrada ku jira koonka, su’aal dabiici ah ayaa soo baxaysa: maxaa ka dambeeya nidaamkan?

Qofka Muslimka ahi wuxuu arrintan ku xiraa abuurista Alle iyo awooddiisa. Sayniskuna wuxuu isku dayaa inuu fahmo sida nidaamyadaas u shaqeeyaan, isagoo adeegsanaya indho-indhayn, tijaabo iyo xisaab.

Labada su’aalood ma aha inay noqdaan isku mid. Saynisku wuxuu inta badan weydiiyaa “sidee?”, halka diintu sidoo kale ka hadasho “yaa abuuray?” iyo “maxay tahay ujeeddadu?”

Haddaba Maxaan Dadka Kale Ugu Baahanahay?

Halkaas ayay fikradda “labo-labadu” uga gudbaysaa sayniska oo ay ugu soo laabanaysaa nolosheenna.

Qofku marka uu dhasho wuxuu u baahan yahay qof kale. Ilmuhu kaligiis ma quudin karo, ma baran karo luqadda, mana ilaalin karo naftiisa. Wuxuu u baahan yahay waalid ama daryeele.

Markuu weynaadana baahidu ma dhammaanayso; waxay isu beddeshaa qaabab kale.

• Waxaad u baahan tahay macallin si uu aqoon kuu siiyo.
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• Macallinku wuxuu u baahan yahay arday si aqoontiisa loogu gudbiyo.
• 
  
• Dhakhtarku wuxuu u baahan yahay bukaanka si xirfaddiisu u noqoto adeeg.
• Bukaankuna wuxuu u baahan yahay dhakhtarka marka uu caafimaadkiisa u baahdo.

Beeraleygu wuxuu soo saaraa cunto.

Ganacsaduhu wuxuu gaarsiiyaa dadka.

Injineerku wuxuu dhisaa ama naqshadeeyaa.

Farsamayaqaanku wuxuu dayactiraa.

Qoraagu wuxuu fikrad gudbiyaa.

Macallinku wuxuu dhisaa jiil.

Qof kasta wuxuu leeyahay wax uu dadka kale ugu baahan yahay, sidoo kale wax uu dadka kale siin karo.

Taasi waa sababta aynu u fahmi karno in qofku uusan ahayn jasiirad kaligeed taagan.

Kala Duwanaanshaha Dadku Waa Sababta Isku-tiirsanaanta

Haddii dhammaan dadka ay lahaan lahaayeen isku aqoon, isku xirfad, isku awood, isku dhaqaale iyo isku karti, baahida ay isu qabaan aad bay u yaraan lahayd.

Laakiin noloshu sidaas ma aha.

Qof ayaa leh aqoon badan laakiin dhaqaale yar.

Qof ayaa leh dhaqaale laakiin aqoon gaar ah ayuu u baahan yahay.

Qof ayaa leh xirfad laakiin wuxuu u baahan yahay suuq.

Qof ayaa leh fursad laakiin wuxuu u baahan yahay qof xirfad leh.

Qof ayaa awood u leh inuu wax bixiyo maanta, laakiin berri wuxuu noqon karaa qof u baahan in la caawiyo.

Tani waxay ina xusuusinaysaa in awoodda iyo baahidu aysan ahayn wax hal qof si joogto ah ugu wada urura.

Waxaa laga yaabaa inaad maanta tahay qof wax caawinaya, berri aad noqoto qof caawimaad u baahan.

Waxaa laga yaabaa inaad maanta tahay macallin, berri aad arday noqoto.

Waxaa laga yaabaa inaad maanta talo bixiso, berri aad talo u baahato.

Taasi ma aha tabar-darro. Waa qayb ka mid ah dabeecadda nolosha.

Alle Waa Al-Ghani, Aadanuhuna Waa Muhtaaj

Qur’aanku wuxuu si cad u xusuusinayaa bani’aadamka baahidiisa:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ

“Dadow, idinku waxaad tihiin kuwa u baahan Alle, Alle ayaana ah Kan hodanka ah ee la mahadiyo.”

(Faadhir 35:15)

Haddaba waxaa jira farqi weyn oo u dhexeeya isku-tiirsanaanta dadka iyo baahida bani’aadamka ee Alle.

Dadku way is caawiyaan, laakiin dhammaantood waxay iyaguna ku tiirsan yihiin Alle.

Qofka aad maanta u aragto inuu wax walba haysto, isaguna wuxuu leeyahay baahiyo aanu keligiis dabooli karin.

Hantidu ma beddeli karto caafimaadka.

Aqoontu ma baabi’in karto dhammaan baahiyaha.

Xooggu ma siin karo qofka wax kasta.

Taajirku wuxuu u baahan yahay dadka.

Faqiirkuna wuxuu u baahan yahay dadka.

Aqoonyahanku wuxuu u baahan yahay dadka.

Shaqaaluhuna wuxuu u baahan yahay dadka.

Sidaas ayay bulshadu ku noqotaa silsilad isku xiran.

Qofka Kale Ha U Arag Kaliya Qof Aad U Baahan Tahay

Waxaa jira cashar kale oo muhiim ah.

Haddii aad fahanto in dadka ay isugu baahan yihiin, qofka kale uma arki doontid oo keliya “qof aan wax ka rabo.”

Waxaad sidoo kale isweydiin doontaa:

“Maxaan anigu ugu faa’iideyn karaa?”

Taasi waa meesha ay ka bilaabato bulsho caafimaad qabta.

Haddii qof walba uu yiraahdo:

“Maxaan ka helayaa dadka kale?”

bulshadu waxay isu beddeli kartaa meel dano gaar ah oo keliya lagu raadsado.

Laakiin haddii qof walba uu yiraahdo:

“Maxaan dadka kale ugu tari karaa?”

waxaa dhalanaya iskaashi, naxariis iyo masuuliyad bulsho.

Labo-Labadu Maaha Keliya “Laba Qof”

Marka aan ka hadalno labo-labaysiga, waa inaan ka fikirnaa wax ka ballaaran laba qof oo is barbar taagan.

Waa xiriirka ka dhexeeya baahi iyo adeeg.

Waa xiriirka ka dhexeeya aqoon iyo barasho.

Waa xiriirka ka dhexeeya su’aal iyo jawaab.

Waa xiriirka ka dhexeeya qof wax qaban kara iyo qof u baahan in wax loo qabto.

Waa xiriirka ka dhexeeya xirfad iyo fursad.

Waa xiriirka ka dhexeeya shaqsi iyo bulsho.

Noloshu waxay ina tusaysaa in waxyaabo badan ay qiimahooda helaan marka ay xiriir la sameeyaan wax kale.

Gunaanad

Aayadda Suuratul Yaa-Siin waxay ina hor dhigaysaa su’aal weyn oo ku saabsan sirta abuurista:

“سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا…”

Marka aynu eegno noolaha, walxaha, nidaamyada dabiiciga ah iyo nolosha bani’aadamka, waxaan aragnaa adduun aan ku dhisnayn go’doon keliya, balse ay ka jiraan xiriirro, nidaamyo, is-dhexgal iyo isku-tiirsanaan badan.

Laakiin casharka ugu weyn ee aan ka qaadan karno ma aha oo keliya in wax badan ay labo-labo yihiin.

#Casharka ugu weyn wuxuu noqon karaa:

In qofku fahmo inuusan dunidan keligiis ku noolaan karin.

Waxaad u baahan tahay dadka kale, dadka kalena way kuu baahan yihiin.

Waxaad leedahay wax aan qof kale haysan.

Qof kalena wuxuu leeyahay wax aad adigu u baahan tahay.

Sidaas ayay bulsho ku dhismaysaa.

Sidaas ayay qoysasku ku dhismayaan.

Sidaas ayay aqoontu ku gudubtaa.

Sidaas ayay xirfaduhu isku dhammaystiraan.

Sidaas ayay noloshu u noqotaa xiriir aan qof keli ahi wada qaadi karin.

Ugu dambayn, marka qofku ogaado inuu dadka kale u baahan yahay, waa inuusan taas u qaadan ceeb ama tabar-darro. Isku-tiirsanaantu waa qayb ka mid ah nolosha.

Waxa muhiimka ahi waa in marka aad leedahay awood aad wax ku bixiso, aad bixiso; marka aad leedahay aqoon aad wax ku barato, aad barato; marka aad leedahay fursad aad qof kale ku caawiso, aad caawiso.

Waayo, laga yaabee in qofka aad maanta gacanta qabatay uu berri noqdo qofka adiga ku garab istaaga.

Sirta noloshu ma aha inaan qof walba kaligiis isku filnaado; waxaa laga yaabaa inay tahay inaan fahanno sababta aynu isu baahan nahay.